ANLAMLA İLGİLİ SANATLAR

1. TEVRİYE

Bir sözün birden fazla anlama gelecek biçimde kullanılması sanatıdır. Bu sanatta sözün bütün anlamları gerçektir. Ama yakın anlam söylenip uzak anlam kastedilir.

Bu kadar letafet çünkü sende var
Beyaz gerdanında bir de ben gerek
ben: 1. kişi zamiri ve vücuttaki koyu renkli leke (kastedilen, ikincisi, yani uzak olan)

Avazeyi bu aleme Davud gibi sal
Baki kalan bu kubbede bir hoş sada imiş

Anlamak veya Anlamamak

Yazılan ve konuşulanların anlaşılamamasında pek çok sebepler olabilir. "Kavrama"yı inceleyen (kognitif) psikolojide yapılan araştırmalara göre idrak; metnin yapısının, sosyal bağlamın ve özellikle muhatabın bilgi, uzmanlık tecrübe, merak,motivasyon gibi özelliklerinin bir fonksiyonudur.. Meselâ, Sızıntı okurlarından gelen tepkilere göre teorik fizik, tıp, zooloji, genetik gibi uzmanlık gerektiren sahalarda, "anlama" nisbetinde bir düşüş tesbit etmek mümkündür. Halbuki aynı şey içtimaî ve edebî yazılar için geçerli değildir.

ANLAMA DAYALI BOZUKLUKLAR

1. Kelimenin Yanlış Yerde Kullanılmasından

Kaynaklanan Anlatım Bozukluğu

Sıfatların ve zarfların yerli yerinde kullanılmamasından kaynaklanır.

“Yeni durağa gelmiştik ki otobüs hemen kalktı.”

( Durağa yeni gelmiştik ki otobüs hemen kalktı. )

“Yapılan oylamada önerge 235’e karşı 17 oyla reddedilmiştir.”

 ( Yapılan oylamada önerge 17’ye karşı 235 oyla reddedilmiştir. )

CÜMLE ÇEŞİTLERİ

C. ANLAM YÖNÜNDEN CÜMLELER

İşin, oluşun, hareketin, durumun, kılışın yüklemde nasıl anlatıldığına göre cümleler çeşitlere ayrılır.

Burada işin yapılıp yapılmadığı, durumun varlığı yokluğu, işin istenildiği ya da emredildiği, bildirildiği ya da sorulduğu önemlidir.

Cümlede anlatılan işin, oluşun, hareketin olup olmadığını veya sözü edilenin var olup olmadığını bildiren cümlelere haber cümlesi; bir isteği, dileği, emri, tasarıyı, şartı bildiren cümlelere de dilek cümlesi denir.

Bunlar da olumlu ve olumsuz olmak üzere ikiye ayrılır.

ANLAM ve ANLATIM YÖNÜNDEN CÜMLE

I. CÜMLEDE ANLAM

Cümle anlamı ile anlamlarına göre cümleler karıştırılmamalıdır. Bunlar birbirinden çok farklı konulardır. Anlamlarına göre cümleler konusunda olumlu, olumsuz cümleler; soru, ünlem cümleleri vb. vardır. 

Cümle anlamı, verilen bir cümlenin anlamını bulup ifade edebilmekle ilgilidir. Yani bir cümleyi aynı anlama gelecek şekilde biraz daha farklı olarak, birkaç değişik ya da yeni kelimeyle söyleyebilmek cümledeki anlamı bulmak demektir. 

Cümle anlamında verilen bir cümlenin anlamca özdeşi, karşıtı veya yerine konulabilecek cümle sorulur. Bu konu için ata sözü ve deyimler de kullanılabilir. 

ANLATIM BOZUKLUKLARI

1. İYİ VE DOGRU BİR ANLATIMIN ÖZELLİKLERİ 

 a) Doğallık: Söz ya da yazının; içten, yapmacıksız bir anlatımla oluşturulması özelliğidir.

* Bana çok değerli zamanınızın birkaç güzel saatini ayırarak çok yorulmuş bulunuyorsunuz; bunun için size nasıl teşekkür edeceğimi bilemiyorum; sağ olun, var olun...

   Bu cümledeki yapmacıklık şöyle giderilebilir:

* Hem zamanınızı aldım,hem sizi yordum;çok teşekkür ederim. 

ANLATIM BOZUKLUKLARI ÖRNEKLERİ

Aşağıda 195 tane anlatım bozukluğu olan cümle yazılmıştır... Bunları düzeltiniz.

AŞAĞIDAKİ MADDELERİ, ANLATIM BOZUKLUKLARINI DÜZELTEREK YENİDEN YAZINIZ.

1.       30-40 ( 30 ile 40 ) yaşlarında bir dinleyici topluluğuna hitap ettim.

2.       4 Aralık 1984 senesinde yazılan bir mektup elime geçti.

3.       48 kilo güreşçimiz, râkiplerini çok iyi tanımasına rağmen, hiç galibiyet elde edemedi.

4.       -60 derece soğukta da yaşanmaz ki !...

5.       Ablam Maden Teknik Arama Müdürlüğü’nde çalışıyor.

6.       Adam ol, baban gibi tembel olma.

7.       Amcam anlatmıştı: "Sinop’ta mecburî ve dahi zorunlu hizmetini yapan Hüseyin isimli saf bir emir erim vardı. Bir gün evde çamaşır yıkanacaktı. Çivit lâzım olduğu için, Hüseyin’i çağırdım ve “ Oğlum git, Öküz Başı marka çivit al. “ dedim. Hüseyin, akşama kadar gelmedi. Akşamüstü geç vakitlerde kan ter içinde döndü. Elinde, iki koyun başı tutuyordu. Bitkin bir sesle, "Gomutanım, öküz başı bulamadım, yerini dutar deye iki goyun başı aldım.” dedi.

ALINTI KELİMELERİN YAZILIŞI

Dilimize mal olmuş yabancı kökenli kelimeler, Türkçede söylendiği gibi yazılır: inci, kent, kamu, duvar, merdiven, çamaşır, pencere, kitap, memleket, ceviz, iskele, banka, sigorta, hidrojen, operasyon, futbol, portakal, sandalye, elektrik, otomobil, parlâmenter, parlâmento, şarjör.

Ancak şu örneklerde söyleniş çoğunlukla değiştiği hâlde, yazılış korunmaktadır: arozöz, beysbol, blender, briyantin, çikolata, entelektüel, firkateyn, fosseptik, ıskonto, kampus, master, mikser, mokasen, mönü, pound, şanjman, trotuvar.
Yabancı kökenli kelimelerin yazılışlarıyla ilgili bazı noktalar aşağıda ayrıca gösterilmiştir: